Mijnen, musea en muziek erkend door UNESCO

Katowice is slechts 130 jaar oud en was het centrum van de Silezische industrie. De afgelopen decennia heeft Katowice een opvallende metamorfose ondergaan. De stad heeft zich intensief ingezet om haar stedelijke ruimte nieuw leven in te blazen. Tegenwoordig is Katowice een levendige, moderne stad: het kloppende hart van de eerste metropool van Polen, gaststad van talrijke grote evenementen en een door UNESCO erkende muziekstad die bovendien rijk is aan groen. Om al deze redenen – en nog veel meer – is het niet verwonderlijk dat Katowice zo’n populaire plek is geworden om te wonen en te bezoeken.

Cultuur in de Cultuurzone

Vlak bij de legendarische Spodek Arena ligt een van de meest karakteristieke delen van de stad, met een futuristische en minimalistische uitstraling. Het is moeilijk voor te stellen dat hier nog in de jaren negentig een actieve steenkoolmijn was. Tegenwoordig bevinden zich hier het Internationaal Congrescentrum met zijn opvallende, aflopende grasdak, de concertzaal van wereldklasse van het Nationaal Symfonieorkest van de Poolse Radio en het fascinerende Silezisch Museum, dat zijn collectie presenteert via een netwerk van tunnels op zo’n 12 tot 16 meter onder de grond. Elk jaar vinden in de Cultuurzone verschillende evenementen plaats, die vaak duizenden bezoekers trekken

De vleugels die Polen vormgaven

Vlak bij de Cultuurzone, aan de andere kant van de Roździeńskiego-straat, staat het indrukwekkende Monument voor de Silezische Opstandelingen. Het driedelige monument, ontworpen naar een idee van architect Wojciech Zabłocki en beeldhouwer Gustaw Zemła, werd meer dan vijftig jaar geleden onthuld. Het staat op de voormalige locatie van een begraafplaats voor soldaten van het Rode Leger, die later naar het Kościuszko-park werd verplaatst. Het monument bestaat uit drie adelaarsvleugels en herdenkt de drie Silezische opstanden van 1919, 1920 en 1921. Aan de voet ervan staan de namen van alle plaatsen waar de opstandelingen tegen de Duitse overheersing vochten. Tegenwoordig is het een van de belangrijkste bezienswaardigheden van Katowice en een van de meest herkenbare monumenten van heel Polen.

Modernisme met een hoofdletter M

Katowice beschikt over de grootste en een van de interessantste verzamelingen belangrijke neoklassieke gebouwen van Polen. Liefhebbers van architectuur zullen hier dan ook volop aan hun trekken komen. Tot de meest waardevolle gebouwen behoren het kantoor van het woiwodschap Silezië en het monumentale gebouw van het Silezisch Parlement, waaraan de Poolse president de status van historisch monument van nationaal belang heeft toegekend. Twee bijzondere feiten over dit gebouw: ten eerste bevindt zich hier een van de slechts vier nog werkende paternosterliften in Polen. Ten tweede wordt de kluis in de kelder beschermd door een speciaal mechanisme dat bij een inbraak de inhoud in een onderliggende watertank laat zakken.

Een ander, al even interessant gebouw behoorde in de jaren dertig, toen de vijf jaar durende bouw werd voltooid, tot de hoogste gebouwen van Europa. Het gebouw wordt soms de ‘Vliegende Schotel’ of ‘Wolkenkrabber’ genoemd, maar de echte naam is Drapacz Chmur. Het was een van de redenen waarom Katowice de bijnaam ‘het Poolse Chicago’ kreeg. De stalen constructie draagt veertien bovengrondse verdiepingen, plus nog eens drie ondergrondse verdiepingen. Samen met veertien andere locaties vormt het gebouw de enkele kilometers lange Modernismeroute, waarvan de architectuur getuigt van de destijds vernieuwende benadering van de stedelijke ruimte.

Dompel je onder in de natuur

Voor wie Katowice niet goed – of helemaal niet – kent, kan het een aangename verrassing zijn dat bijna de helft van het stadsoppervlak uit groen bestaat. Naast het prachtige Murckowski-bos, waar eeuwenoude beuken en geneeskrachtige kruiden groeien, kunnen inwoners en bezoekers ontspannen tussen de fraai aangelegde bloemperken van het Kościuszko-park of in het uitgestrekte gebied dat bekendstaat als de Vallei van de Drie Vijvers. Die laatste locatie is bovendien ideaal voor actievere bezigheden, zoals fietsen, skeeleren of gewoon een heerlijke wandeling. Je kunt een fiets huren voor een ontspannen tocht door het gebied, of een kajak nemen en een rustige middag op het water doorbrengen. In de vallei bevinden zich ook een camping en diverse restaurants en bars met uitzicht op de vijvers. De ontspannen en vriendelijke sfeer is moeilijk te weerstaan. Het is dan ook niet verwonderlijk dat hier verschillende muziekevenementen plaatsvinden, waaronder het meermaals bekroonde alternatieve muziekfestival OFF Festival Katowice.

De Route van Industriële Monumenten: geschiedenis komt tot leven

Nikiszowiec, ooit een volledig afzonderlijke wijk die speciaal voor mijnwerkersgezinnen werd gebouwd, is een uniek voorbeeld van architectuur en een absolute aanrader voor liefhebbers van straatfotografie. De prachtige woonwijk met haar karakteristieke bakstenen gebouwen, ontworpen door Emil en Georg Zillmann, speelt een prominente rol in films van onder anderen Kazimierz Kutz en Lech Majewski.

Volgens velen heeft Nikiszowiec iets onmiskenbaar magisch. Dat is wellicht mede te danken aan de kunstenaars van de Janowska-groep, die hier nog altijd actief zijn. Hoewel zij de werkelijkheid met eenvoudige penseelstreken weergeven, trekt het jaarlijkse Art Naif Festival in de nabijgelegen Wilson Shaft Gallery grote aantallen liefhebbers van deze bijzondere vorm van naïeve kunst.

Nikiszowiec maakt al vele jaren deel uit van de Route van Industriële Monumenten, die bezoekers langs belangrijke locaties van het industriële erfgoed van het woiwodschap Silezië voert. Wie deze route volgt, mag het nabijgelegen Giszowiec zeker niet overslaan. Ook dit is een mijnwerkerswijk van meer dan honderd jaar oud, ditmaal gebouwd voor werknemers van de Giesche-onderneming. Het bijzondere ontwerp is gebaseerd op het concept van de tuinstad, ontwikkeld door de Engelse stedenbouwkundige Ebenezer Howard.

Het gedeelte van de Route van Industriële Monumenten in Katowice omvat ook het Walcownia Museum voor Zinkmetallurgie en de voormalige porseleinfabriek, waarvan het gerenoveerde complex inmiddels is omgevormd tot een technologiepark. Porselein wordt hier niet meer geproduceerd, maar het wordt er nog wel gedecoreerd en verkocht, zowel in elegante serviezen als in prachtige losse stukken.

De Markt: het ontmoetingspunt van de stad

Deze grote, onlangs vernieuwde ruimte midden in het centrum is een van de favoriete ontmoetingsplekken van de inwoners van Katowice. Hier vinden ook tal van concerten, markten, evenementen voor kinderen en de steeds populairder wordende foodtruckfestivals plaats.

Wie goed om zich heen kijkt, ziet dat de Markt een plek is waar geschiedenis en moderniteit samenkomen. Negentiende-eeuwse herenhuizen en het Silezisch Theater, dat meer dan een eeuw geleden werd gebouwd, staan er naast de eerste warenhuizen van de stad, Zenit en Skarbek, en moderne restaurantpaviljoens. Alles vormt één harmonieus geheel dat perfect past bij het karakter van de stad.

Een stad met een vaste plaats op de culturele kaart

Cultuur is de levensader van Katowice, een deel van de ziel van de stad en een van de pijlers van haar ontwikkeling. Dat werd enkele jaren geleden door UNESCO erkend, toen Katowice de titel ‘Creatieve Muziekstad’ kreeg. Het was de eerste stad in dit deel van Europa die deze titel ontving en behoort tot het selecte aantal Poolse steden dat deel uitmaakt van het UNESCO Creative Cities Network.

De culturele reputatie van Katowice is onder meer te danken aan zijn uitstekende orkesten, met name het Nationaal Symfonieorkest van de Poolse Radio in Katowice (NOSPR), en aan wereldberoemde componisten als Wojciech Kilar en Henryk Mikołaj Górecki.

Een ander kenmerk van het culturele leven in Katowice is het grote aantal festivals, waarvan de meeste met muziek te maken hebben. Voorbeelden zijn OFF Festival, Tauron New Music, Rawa Blues, Jazz Art Festival, het Internationaal Dirigentenconcours Grzegorz Fitelberg en het Internationaal Muziekfestival Karol Szymanowski, dat in 2018 van start ging. Ook Katowice Street Art AiR verdient een plek in de agenda: een groot evenement dat spectaculaire straatkunst in de schijnwerpers zet.

Katowice is zonder twijfel een aantrekkelijke bestemming voor cultuurliefhebbers, maar eigenlijk valt er voor iedereen wel iets te beleven en te ontdekken.

foto’s: www.slaskie.travel