Origineel, sfeervol en cultureel aantrekkelijk

Een van de hoogtepunten van een bezoek aan Gorzów Wielkopolski is een wandeling over de Warta-boulevard. Deze lange, groene en rustige promenade loopt langs de oever van de Warta. De boulevard wordt slechts door één straat – Bolesława Chrobrego – onderbroken en wordt van de drukte van het stadscentrum gescheiden door een historisch spoorwegviaduct, dat bovendien het langste in zijn soort in Polen is.

Wanneer het warmer wordt, wordt de boulevard versierd met palmbomen in potten, wat voor een extra zomerse en tropische sfeer zorgt. De ambiance op de boulevard heeft iets bijzonder aantrekkelijks. De bries vanaf de rivier voert jazzklanken en het karakteristieke geluid van ouderwetse draaiorgels van lokale straatmuzikanten mee. Dit alles vermengt zich met de heerlijke, hartige geuren van de eetkraampjes langs deze prachtige promenade.

In aansluiting op de maritieme traditie van de stad kun je bijvoorbeeld dineren aan boord van de aan de kade afgemeerde Królowa Jadwiga. Een andere attractie is een tocht over de rivier met Kuna, de oudste ijsbreker van Polen, die maar liefst 135 jaar oud is.

Aan het einde van de boulevard staat een van de bekende straatkunstwerken van Gorzów: een levensgroot standbeeld van Paweł Zacharek, een gerespecteerde lokale veerman. Zijn boot is groot genoeg om er samen met de kapitein een leuke selfie van heel dichtbij te maken.

Tot slot is het nabijgelegen openbare strand een ideale plek om heerlijk te ontspannen en van de zon te genieten.

Van de middeleeuwen tot de art nouveau

De indrukwekkende, uit rode baksteen opgetrokken 13e-eeuwse Kathedraal van de Tenhemelopneming van de Heilige Maagd Maria wordt beschouwd als het meest symbolische, iconische en belangrijke gebouw van Gorzów Wielkopolski. Met zijn renaissancistisch-manieristische hoofdaltaar in de vorm van een drieluik blijft de kerk het belangrijkste religieuze monument van de stad.

Helaas raakte de 40 meter hoge verdedigingstoren in 2017 beschadigd door een brand. Vanaf deze toren had men ooit een prachtig, onbelemmerd uitzicht over de stad. Momenteel wordt de kerk gerenoveerd en is zij gesloten voor bezoekers. De werkzaamheden brachten echter verschillende voorwerpen uit diverse perioden van de stadsgeschiedenis aan het licht. Tot deze verrassende vondsten behoren onder meer een vroegmiddeleeuws mes, aardewerk uit de late middeleeuwen, oude spijkers, een 18e-eeuwse munt, manuscripten en bladmuziek.

De boeiende, maar ook turbulente geschiedenis van de stad is nauw verbonden met zowel Polen als buurland Duitsland. In de vroege middeleeuwen stond het gebied bij de monding van de Warta onder het gezag van de Westelijke Polanen. Later, tijdens de feodale versnippering van Polen, kwam de nederzetting in handen van de markgraven van Brandenburg. Vervolgens behoorde zij tot de Boheemse Kroon en werd zij daarna verkocht aan de Duitse Orde. Uiteindelijk werd de stad als Landsberg onderdeel van Pruisen en later van Duitsland, tot het einde van de Tweede Wereldoorlog in 1945.

In Gorzów zijn nog veel historische herinneringen te vinden aan de periode waarin de stad Landsberg heette. Een daarvan is de fontein naast de kathedraal op de Oude Markt. De fontein, gesticht door industrieel Hermann Paucksch, toont een vrouwelijke waterdraagster die in de volksmond Bamberka wordt genoemd. Zij symboliseert de volharding van de plaatselijke bevolking en de levengevende betekenis van de rivier de Warta.

De straten van de oude binnenstad worden gekenmerkt door opvallende voorbeelden van woonhuizen in de Secession- of art-nouveaustijl, met de voor deze architectuur karakteristieke planten- en dierenmotieven. Tot de mooiste voorbeelden van villa’s die ooit aan fabriekseigenaren uit Landsberg toebehoorden, behoren de villa van Max Bahr, waarin tegenwoordig het Instituut van bisschop Wilhelm Pluta is gevestigd, en de villa van Gustav Schroeder, die nu het hoofdgebouw van het Lubusz Museum vormt.

Een van de afdelingen van het museum bevindt zich in een historische graanschuur. Daar is onder andere een maquette van het 17e-eeuwse Landsberg te zien, die een uitstekend beeld geeft van de rijke geschiedenis en de vroegere stadsindeling.

Een stad met liefde voor cultuur

Bezoekers die hun culturele horizon willen verbreden, kunnen terecht in het gerenommeerde Juliusz Osterwa Theater. Tot de literaire directeuren van het theater behoorden onder anderen Zdzisław Najder en Zbigniew Herbert. Ook vonden hier de debuten plaats van Agnieszka Holland als theaterregisseur, Stanisław Syrewicz als componist van theatermuziek en Edward Lutczyn als decorontwerper.

Het theater verwelkomde bovendien vooraanstaande gasten zoals Andrzej Wajda, Józef Szajna en Stanisław Grochowiak. Al tientallen jaren organiseert het theater ook de zeer populaire Gorzów Theatre Meetings.

De Filharmonie van Gorzów is een van de nieuwste locaties voor klassieke muziek in Polen. Het gebouw werd in 2011 geopend en heeft een ultramodern ontwerp van glas en staal, dat doet denken aan een orgel dat uit een ronde tafel oprijst. Het interieur is al even modern, zowel wat technologie als akoestiek betreft. De concertzalen bieden plaats aan bijna 600 bezoekers. Een van de vaste en populaire muziekevenementen van de filharmonie zijn de Chopin-picknicks.

Gorzów Wielkopolski is bovendien gastheer van talrijke andere culturele evenementen. Tot de bekendste behoren de Gorzów-dagen, de Nachtelijke Cultuurroute, het Einde-van-de-Zomerfeest, het DYM Festival, het Festival of Compelling Films, het internationale blaasmuziekfestival Alte Kameraden, het Getting Out Festival, het internationale Roma-festival Romane Dyvesa en het Nationale Monodramafestival.

Parken, standbeelden en motorspeedway

Het Wiosny Ludów-park, ook wel het Rozenpark genoemd vanwege zijn prachtige rozentuinen, is een van de belangrijkste groene gebieden van de stad. Langs de paden staan honderd jaar oude rood bloeiende paardenkastanjes en op de vijver kun je zelfs kajakken. Het is een ideale plek om te wandelen, nieuwe energie op te doen en tot rust te komen. In het park staan bovendien enkele van de bekendste standbeelden van Gorzów.

Een daarvan is een beeldengroep van de Gorzów Brass Band, die tijdens haar zestigjarige bestaan maar liefst 3.500 keer optrad en talrijke prestigieuze prijzen won. Een ander standbeeld stelt de Roma-dichteres Papusza voor, die vaak in het park zat en er graag uitrustte. Haar levensverhaal werd enkele jaren geleden verfilmd in Papusza, geregisseerd door Joanna Kos-Krauze en Krzysztof Krauze, met Jowita Budnik in de hoofdrol.

Vlak bij winkelcentrum Park 111 aan de Sikorskiego-straat staat nog een standbeeld van een kleurrijke lokale persoonlijkheid, met een bijzonder vermakelijk verhaal. Szymon Gięty – overigens niet zijn echte naam – was een excentrieke zwerver en wandelaar, verzamelaar van recyclebare materialen en een enthousiaste verhalenverteller. Hij stond vooral bekend om zijn opvallende optredens tijdens de 1 mei-optochten, waarbij hij de communistische autoriteiten bespotte.

Motorspeedway is bijzonder populair in Gorzów. Het is dan ook niet verwonderlijk dat de stad een standbeeld heeft van Edward Jancarz, afgebeeld op zijn racemotor. Ook is een multifunctioneel stadion in Gorzów naar deze legendarische speedwaycoureur vernoemd.

Daarnaast is er het volledig naakte – althans, meestal – ijzeren beeld Śfinster, evenals de Heksenput, die dient als monument voor lokale vrouwen die van hekserij werden beschuldigd en op de brandstapel omkwamen. Ook is er een replica van een historische tram uit Landsberg te zien.

Wie nog meer avontuur zoekt, kan gaan nordic walken in het Słowiański-park, ontspannen bij de jachthaven of genieten van livemuziek in de gerenommeerde jazzclub Pod Filarami, waar onder anderen Nigel Kennedy heeft opgetreden.

Ongeveer een half uur rijden ten westen van Gorzow ligt het Nationaal Park „Ujscie Warty„. 

Verveling staat in Gorzów Wielkopolski simpelweg niet op het programma.