Generaal Sosabowski en zijn strijd om eerherstel
Generaal Sosabowski en zijn strijd om eerherstel
“ Vanaf mijn peuterjaren leerde ik moeilijkheden overwinnen. Ik heb geen spijt van wat ik in mijn leven heb meegemaakt. Als mij werd opgedragen het opnieuw mee te maken, zou ik geen moment aarzelen en het opnieuw doen” – gen. Stanisław Sosabowski.
Hij was een van de moedigste Poolse militaire bevelhebbers, maar kreeg lange tijd niet de erkenning die andere Poolse generaals wél kregen, zoals Anders, Sosnkowski of Maczek. Tijdens zijn leven maakte Sosabowski zijn rehabilitatie niet meer mee. Pas vele jaren later kwam er officiële erkenning voor zijn rol en die van zijn soldaten.
Op 9 december 2005 besloot de Nederlandse regering om de 1e Poolse Onafhankelijke Parachutistenbrigade te onderscheiden met de Militaire Willems-Orde voor haar inzet tijdens de Slag om Arnhem. De brigade stond onder leiding van generaal-majoor Stanisław Sosabowski.
Koning Willem-Alexander bij herdenking 70 jaar Operatie Market Garden in Driel in 2014. Tekst op monument:’SURGE POLONIA’. (’Polen verrijs’)
Sosabowski zelf werd postuum onderscheiden met de Bronzen Leeuw. Later, op 11 november 2018, kende president Andrzej Duda hem ook postuum de Orde van de Witte Adelaar toe, de hoogste Poolse staatsonderscheiding. Zijn erkenning kwam laat, maar zijn moed, trouw en inzet zijn uiteindelijk niet vergeten.
Een moeilijk jeugd
Hij kwam uit een arm gezin, zijn vader werkt bij de spoorwegen en overleed helaas op jonge leeftijd. De toekomstige generaal herinnert de moeilijke jaren van zijn vroege jeugd als volgt: – In februari was het verschrikkelijk koud. Tijdens de schoolpauzes speelden de jongens op de binnenplaats of in de gangen. Ik stond ook op de gang, koud en verkreukeld. Voor mij stond onze godsdienstleraar, Fr Prof Andrzej Nogaj. Hij vroeg waarom ik geen jas aandoe aangezien het zo koud is. Ik vertelde “Professor, pastoor, ik heb geen jas. Hoe ga je dan naar school? – hoorde ik. Ik ren – was mijn antwoord”.
De 1e Poolse Onafhankelijke Parachutistenbrigade
Generaal Stanisław Sosabowski werd vooral bekend als oprichter en commandant van de enige Poolse luchtlandingseenheid: de 1e Poolse Onafhankelijke Parachutistenbrigade.
Deze brigade was oorspronkelijk bedoeld om in Polen te worden ingezet. Ze moest de Armia Krajowa — het Poolse Binnenlandse Leger — ondersteunen tijdens de bevrijding van het land. Veel soldaten waren getraind voor speciale taken achter de vijandelijke linies. Ook de beroemde Cichociemni, Poolse elite-agenten die in bezet Polen werden gedropt, werden in dezelfde militaire traditie opgeleid.
In 1943 kreeg Sosabowski van de Britten het voorstel om het bevel te voeren over een Britse parachutistendivisie, waaraan de Poolse brigade zou worden toegevoegd. Hij weigerde. Voor hem was zijn brigade een zelfstandige Poolse eenheid, met één duidelijk doel: vechten voor de bevrijding van Polen.
Na de geallieerde landing in Normandië op 6 juni 1944 veranderde de situatie. De 1e Poolse Onafhankelijke Parachutistenbrigade werd uiteindelijk onder Brits bevel geplaatst. Toen in augustus 1944 de Opstand van Warschau uitbrak, weigerden de Britten de brigade — of zelfs een deel ervan — naar de Poolse hoofdstad over te brengen. In plaats daarvan kreeg de brigade bevel om deel te nemen aan Operatie Market Garden in Nederland, de grootste luchtlandingsoperatie van de Tweede Wereldoorlog.
De Poolse parachutisten moesten landen bij Driel, in de buurt van Arnhem, in een gebied waar de Duitsers sterk aanwezig waren. De opdracht van Sosabowski’s brigade bleek vrijwel onuitvoerbaar. De generaal had het operatieplan al eerder bekritiseerd tijdens geallieerde besprekingen. Helaas kreeg hij gelijk: de verliezen aan geallieerde zijde waren enorm.
Na de mislukking van Market Garden werd Sosabowski door de Britten onterecht als zondebok behandeld. Op 9 november 1944 werd hij, onder geallieerde druk, door president Władysław Raczkiewicz ontheven van zijn bevel over de brigade. De Poolse autoriteiten in ballingschap deden weinig om hem tegen de Britse verwijten te verdedigen.
Voor zijn inzet bij Driel en Arnhem ontving Sosabowski slechts het Strijderskruis. Hij voelde zich miskend door de geallieerden en onvoldoende gesteund door de Poolse autoriteiten. Voor zijn soldaten bleef hij echter een moedige commandant en een patriot die alles had gedaan voor de Poolse zaak. Na zijn ontslag werd hij overgeplaatst naar een minder belangrijke functie als inspecteur van opleidings- en bewakingseenheden. Voor een man die met zoveel inzet en overtuiging voor Polen had gevochten, was dat een zware vernedering.
Willemsorde voor Poolse Parachutisten van generaal Sosabowski in 2006
In ballingschap
Op 27 december 1944 verhuisde Stanisław Sosabowski naar Londen. Daar werkte hij als inspecteur tot de ontbinding van de Poolse strijdkrachten in het Westen.
In februari 1946 volgde een nieuwe vernedering. De communistische autoriteiten in Polen erkenden de Poolse soldaten die in het Westen hadden gevochten niet langer. Het Poolse leger in het Westen werd uiteindelijk in 1948 in Groot-Brittannië gedemobiliseerd.
Gelukkig wist Sosabowski zijn vrouw en zoon uit Polen naar Engeland te halen. Zijn zoon, Stanisław Janusz Sosabowski, had als arts en luitenant deelgenomen aan de Opstand van Warschau. Hij voerde het bevel over het peloton “Stasinek” en raakte tijdens de gevechten blind.
In ballingschap richtte generaal Sosabowski de Vereniging van Poolse Parachutisten op. Via deze organisatie bleef hij contact houden met zijn voormalige soldaten. Hij organiseerde bijeenkomsten, ondersteunde veteranen en publiceerde boeken. Ondanks zijn militaire verleden en zijn verdiensten moest Sosabowski in Londen zwaar lichamelijk werk doen om zichzelf, zijn vrouw en zijn zieke zoon te onderhouden. Hij werkte als magazijnmedewerker in een fabriek voor elektrische motoren en televisies.
Generaal Sosabowski overleed op 25 september 1967 in Londen aan een hartaanval. Twee jaar later werd zijn as, volgens zijn eigen wens, overgebracht naar Polen. Hij werd bijgezet op de Militaire Begraafplaats Powązki in Warschau — dicht bij de soldaten aan wie hij zijn leven lang trouw was gebleven.
Orde van de Witte Adelaar
Op 11 november 2018 hebben 25 vooraanstaande Polen postuum de hoogste staatsonderscheiding ontvangen, de Orde van de Witte Adelaar. Deze wordt toegekend door de President van de Republiek Polen voor militaire en civiele bewezen diensten. Een van de ontvangers dit jaar van deze onderscheiding is generaal Stanisław Sosabowski.
De Orde van de Witte Adelaar kan postuum worden toegekend aan een vooraanstaand persoon, maar niet met terugwerkende kracht. Wij wilden dit uitzonderlijke jaar, waarin wij het herwinnen van 100 jaar onafhankelijkheid van Polen vieren, een uitzondering maken en 100 jaar terug in de tijd gaan, een blik werpen op het Poolse publieke leven en zien (…) wie op die achtergrond daadwerkelijk een vooraanstaand persoon was en wie geen Orde van de Witte Adelaar had ontvangen – zei President Andrzej Duda.
Meer weten over de Poolse geschiedenis?
a