Solidarność: het verhaal dat Europa veranderde
Solidarność: het verhaal dat Europa veranderde
Het Europees Solidariteitscentrum in Gdańsk, ECS, is een moderne culturele instelling die de herinnering levend houdt aan een van de grootste maatschappelijke successen van Polen: de overwinning van Solidarność. Het is een museum gewijd aan de revolutie van Solidarność en de val van het communisme in Europa, maar ook een educatief centrum, onderzoekscentrum, archief, bibliotheek en mediacentrum. Tegelijkertijd is het ECS een openbare ruimte en een ontmoetingsplaats voor burgers die zich verantwoordelijk voelen voor de ontwikkeling van democratie. Het is een plek van solidariteit, burgerschap en dialoog.
De vakbeweging Solidarność ontstond uit de stakingen op de scheepswerven van Gdańsk en Gdynia. Bijzonder belangrijk was de samenwerking tussen arbeiders, intellectuelen en de Rooms-Katholieke Kerk. Die brede maatschappelijke steun zou later van cruciaal belang blijken voor het succes van de beweging.
Op 13 december 1981 kondigde regeringsleider Wojciech Jaruzelski de staat van beleg af. Veel leiders van Solidarność werden gevangengezet en op 8 oktober 1982 werd de vakbeweging officieel verboden. Hoewel de staat van beleg in juli 1983 werd opgeheven, bleef de overheid het politieke en maatschappelijke leven streng controleren. Ook bleef voedsel tot ver in de jaren tachtig gerantsoeneerd.
De strategie van Solidarność was gebaseerd op enkele kernprincipes: geweldloos verzet, het eisen van realistische concessies en het confronteren van de communistische machthebbers met hun morele verantwoordelijkheid. In de jaren tachtig bleef Solidarność actief als ondergrondse beweging, gesteund door de kerk en door internationale sympathie.
Aan het einde van de jaren tachtig was de beweging, mede dankzij de steun van paus Johannes Paulus II, opnieuw sterk genoeg om druk uit te oefenen op de communistische regering. Door stakingen in het hele land werd de regering in 1988 gedwongen om opnieuw met Solidarność in gesprek te gaan.
In april 1989 werd Solidarność opnieuw gelegaliseerd, na de rondetafelgesprekken die in februari van dat jaar waren begonnen. De beweging mocht deelnemen aan de eerste gedeeltelijk vrije verkiezingen in een communistisch land. De communisten behielden vooraf een deel van de zetels in de Sejm, het Poolse parlement, maar Solidarność won vrijwel alle vrij verkiesbare zetels in de Sejm en alle zetels in de opnieuw opgerichte Senaat.
Vandaag vertelt het Europees Solidariteitscentrum niet alleen het verhaal van deze historische beweging, maar ook van de waarden waarvoor zij stond: vrijheid, waardigheid, verantwoordelijkheid en solidariteit.