Oorlog, recht en vrijheid in de Poolse middeleeuwse traditie

Paweł Włodkowic en de rechtvaardige oorlog

Al in de vijftiende eeuw verdedigden Poolse geleerden het recht van volkeren op vrijheid, vrede en zelfbeschikking. Stanisław van Skarbimierz en Paweł Włodkowic, verbonden aan de Academie van Krakau, behoren tot de voorlopers van het moderne internationale recht. Zij ontwikkelden het idee van de rechtvaardige oorlog en benadrukten dat ook niet-christelijke volkeren het recht hadden hun eigen staten te besturen, zolang zij hun buren niet bedreigden.

Paweł Włodkowic leefde in een tijd van grote veranderingen. Europa werd geconfronteerd met kruistochten, conflicten met heidenen en ketters, de dreiging van de Mongolen en later de expansie van de Ottomanen. Deze ontwikkelingen riepen nieuwe juridische en morele vragen op: mocht men oorlog voeren om het geloof te verspreiden? Had een christelijke heerser recht op het land van niet-christelijke volkeren?

Włodkowic studeerde in Praag, Padua en Krakau, waar hij rector werd van de Academie van Krakau. Op het Concilie van Konstanz, dat plaatsvond in de jaren 1414–1418, presenteerde hij zijn opvattingen over pauselijke en keizerlijke macht tegenover heidense volkeren. Hij stelde dat noch de paus, noch de keizer het recht had om over het bezit of het grondgebied van niet-christenen te beschikken.

Volgens Włodkowic mocht niemand met geweld tot het christendom worden bekeerd. Oorlog voeren onder het voorwendsel van geloofsverspreiding was volgens hem in strijd met het natuurrecht en met de christelijke leer. Alleen een oorlog ter verdediging tegen onrecht of agressie kon als rechtvaardig worden beschouwd.

Met deze ideeën verdedigde Włodkowic de soevereiniteit van staten, de vrijheid van volkeren en het recht op vreedzaam bestaan. Samen met Stanisław van Skarbimierz legde hij de basis voor een Poolse school van internationaal recht, die later werd gezien als een belangrijke voorloper van het moderne volkenrecht.