De beer Wojtek, soldaat van generaal Anders
De beer Wojtek, soldaat van generaal Anders
Over Wojtek zijn twee boeken geschreven en er zijn op verschillende plaatsen gedenkstenen voor hem opgericht. In Edinburgh staat zelfs een standbeeld van hem. Wat was zijn achternaam? Hij had geen achternaam. Dat was ook niet nodig. Wojtek was namelijk een beer: de mascotte van de soldaten van het Tweede Poolse Korps. Hij vergezelde hen tijdens hun oorlogstocht. De route die hij met hen aflegde — door Irak, Syrië, Palestina, Egypte en Italië — staat voor altijd in de geschiedenis van het Poolse leger geschreven.
Bekijk de korte Engelstalige film over zijn avonturen.
De geschiedenis van de dappere beer begon in de bergen van Hamadan. Wojtek was een Syrische bruine beer. Zijn moeder was door een jager gedood. Op 8 april 1942 kocht luitenant Tarnowiecki hem van twee Perzische jongens voor een paar blikken rundvlees. Hij kreeg de naam Wojtek, de officiële rang van soldaat, een eigen militair boekje met identificatienummer en later ook soldij, namelijk een dubbel voedselrantsoen.
De beer werd met veel zorg omringd. Omdat hij aanvankelijk nog niet zelfstandig kon eten, voedden de soldaten hem met gecondenseerde melk uit een oude wodkafles, waarop ze een geïmproviseerde speen hadden gezet. Na verloop van tijd schakelde de beer over op een dieet van fruit, zoete siroop, marmelade, honing en… bier. Dat dieet beviel hem uitstekend. Toch miste de beer genegenheid. Daarom kroop hij ’s nachts vaak, ook toen hij inmiddels volwassen was, bij slapende soldaten in de tent om te “knuffelen”.
Om de soldaten moed te geven
De 22e Artillerie Bevoorradingscompagnie raakte al snel gehecht aan hun nieuwe vriend. Wojtek was voor de uitgeputte soldaten een welkome afleiding van de dagelijkse oorlogsrealiteit. Wanneer zij terugkeerden naar de basis, begroette hij hen altijd enthousiast, wat hun stemming zichtbaar verbeterde. Ook zijn worstelpartijen met de soldaten zorgden voor veel plezier. Wojtek won bijna altijd, maar maakte dat goed door daarna het gezicht van zijn tegenstander te likken.
Er ontstonden veel komische situaties. Tijdens tussenstops werd hij soms aan een paal vastgebonden, maar als Wojtek ergens anders heen wilde, trok hij de paal gewoon uit de grond en zette hem op een andere plek weer neer. In Italië liep hij eens weg naar het strand, waar hij zonnebadende meisjes de stuipen op het lijf joeg. Zelf nam hij rustig een bad in zee en keerde daarna braaf terug naar het kamp.
Wojtek was echter meer dan alleen de mascotte van de compagnie. Tijdens de gevechten bij Monte Cassino hielp hij met het dragen van munitie naar de artillerieposities. Dit bijzondere beeld werd later vastgelegd in een schets, die uitgroeide tot het logo van de 22e Artillerie Bevoorradingscompagnie. De soldaten droegen het als schouderembleem en het werd op de vrachtwagens van de compagnie geschilderd. Wojtek nam ook deel aan andere militaire operaties, onder meer bij Ancona, in de Apennijnen en bij Bologna. Voor zijn inzet werd hij uiteindelijk bevorderd tot korporaal.
Een welverdiend pensioen
Toen de oorlog ten einde liep, werd de 22e Artillerie Bevoorradingscompagnie overgeplaatst naar Glasgow in Schotland. Winfield Park, waar de soldaten waren ingekwartierd, werd al snel een bijzondere plek. Wojtek groeide uit tot de lieveling van de plaatselijke bevolking en er werd veel over hem in de pers geschreven. De lokale Pools-Schotse vereniging benoemde hem zelfs tot lid.
Na de demobilisatie veranderde zijn lot ingrijpend. Er werd besloten Wojtek aan de dierentuin van Edinburgh te schenken. De directeur beloofde goed voor hem te zorgen en hem aan niemand over te dragen zonder toestemming van de compagniecommandant, majoor Antoni Chełkowski. Op 15 november 1947 moesten de soldaten afscheid nemen van hun kameraad.
Toch vergaten zij hem niet. Wojtek werd regelmatig bezocht door zijn oude strijdmakkers, die soms zelfs over de omheining klommen om hem te begroeten. Zo bleef de band bestaan tot zijn dood in december 1963.
De herinnering aan de beroemde beer leeft voort. In Edinburgh hangt een gedenkplaat ter ere van Wojtek en op 7 november 2015 werd er een standbeeld van hem onthuld. Ook in het Imperial War Museum in Londen en het Canadian War Museum in Ottawa zijn kleine beelden van Wojtek te vinden.