Uiteindelijk bestond het uit drie hoofdonderdelen, Auschwitz I, Auschwitz II-Birkenau, Auschwitz III-Monowitz en bijna 50 subkampen. Vanaf 1942 werd Auschwitz-Birkenau de plek waar de meeste Europese Joden werden vermoord: op zijn minst 1,1 miljoen, maar ook Polen, de Roma en Russische krijgsgevangenen zijn in groten getale op deze plek des onheils noodlottig aan hun eind gekomen.

Sinds 1947 is het voormalige Duitse naziconcentratie- en vernietigingskamp te bezoeken als Staatsmuseum. De Herdenkingsplaats beslaat twee bestaande delen van het kamp, Auschwitz I en Auschwitz II-Birkenau. In dit gedeelte zijn de oorspronkelijke kampgebouwen en ruïnes te zien, waaronder die van de gaskamers en crematoria.

Het museum is onder andere opgericht voor wetenschappelijk onderzoek en onderwijs. Het verzamelt, bewerkt en onderhoudt documenten en onderwerpen die zijn overgebleven na het kamp en stelt deze beschikbaar voor research. De laatste jaren wordt het museum elk jaar door meer dan een miljoen mensen uit de hele wereld bezocht.

Bezoekers gaan de site binnen via de poort met opschrift “Arbeit Macht Frei” (Werk maakt Vrij) en bezoeken het museum dat is ondergebracht in de gevangenisblokken. De tentoonstelling geeft bewijzen van de genocide, van de plannen van de Nazimacht en laat persoonlijke voorwerpen, foto’s en documenten zien van de gevangenen. 

Het grootste exterminatiekamp en de grootste begraafplaats van de wereld, Birkenau werd gebouwd 3 kilometer verderop. In 1967 werd hier het Internationale Herdenkingsmonument ter herdenking aan de omgebrachte mensen opgericht. 

Sinds 1979 staat het gebied van het voormalige KL Auschwitz-Birkenau op de UNESCO Werelderfgoedlijst. De bevrijdingsdag van Auschwitz was op 27 januari en deze datum is door de Verenigde Naties aangenomen als de Internationaledag voor de Herdenking van de Slachtoffers van de Holocaust.

Digitaal lesmateriaal en e-learning bieden waardevolle mogelijkheden om kennis over Auschwitz toegankelijk te maken. Het Auschwitz-Birkenau Memorial and Museum heeft verschillende lesprogramma’s en online leermiddelen ontwikkeld die ook geschikt zijn voor gebruik in het Nederlandse onderwijs. Nu het aantal nog levende overlevenden steeds kleiner wordt en de historische afstand tot de Holocaust toeneemt, blijft goed onderwijs over Auschwitz en de gevolgen van vervolging en massamoord van groot belang.