Warsaw 5 ºC
Contacteer ons
Nowa Huta  – socialistische voorbeeldstad

In 1949 is begonnen met de bouw van de stad Nowa Huta – een combinatie van de metaalindustrie en het “ideaal van een socialistische stad”. Het was één van de grootste civiele bouwprojecten in het communistische Polen.
Alle totalitaire systemen van de 20e eeuw streefden naar een uitgewerkte eigen architectonische stijl. Ze werden gekenmerkt door een monumentale stijl die de macht van de staat moest verbeelden. De brede wegen met erlangs geplaatste representatieve gebouwen moesten o.a. een zichtbare rol spelen tijdens militaire defilés , terwijl stedenbouwkundig het een gevolg was van de wens om “een nieuwe mens” te scheppen. De taak van totalitaire kunst was ook om de wereld te verbeelden zoals deze zou moeten worden als gevolg van het revolutionaire ideaal. Voor het communisme en het nationale socialisme was de "droom” steden die werden bewoond door bijna volledig verenigde gemeenschappen die ondergeschikt waren aan de heersers.

De locatie van Nowa Huta, vlakbij Krakau, was vooral bepaald op grond van ideologische redenen. Gedurende de eerste vier jaar van het bestaan van de “Volksrepubliek” Polen liet deze stad twee keer haar afkeuren blijken ten opzichte van het communistische regime. Op 3 mei 1946 werden de vieringen van de verjaardag van de aanneming van de eerste Poolse grondwet georganiseerd door studenten van universiteiten van Krakau bloedig uiteengeslagen door de militie en het Binnenlandse Veiligheidskorps. Minder dan twee maanden later, was meer dan 85 procent van de inwoners van Krakau in een referendum tegen de afschaffing van de Senaat. Dit was waarschijnlijk één van de hoogste uitslagen in heel Polen. Nowa Huta moest de nieuwe arbeidersstad worden, loyaal aan de nieuwe machthebbers en daarmee een tegenwicht bieden tegen de traditionele stadsbevolking van Krakau.

De bouw van Nowa Huta was ook een klap voor dorpen in de buurt van Krakau, die relatief rijk waren vanwege de zeer vruchtbare grond. De nieuwe stad betekende de vernietiging van deze gemeenschappen en grote schade voor de inwoners van de ontheemde gebieden. In ruil voor de verloren bedrijven ontvingen ze een vergoeding tot maximaal 10 procent van de echte waarde. Bewoners ontvingen ook nieuwe woningen en werkten aan de bouw van de staalfabriek en woonwijken. In tegenstelling tot de feiten, verkondigde propaganda dat Nowa Huta gebouwd werd op gebieden die 'tot voor kort dode gebieden waren".

Bij het voorbereiden van het ontwerp van de eerste model socialistische stad in Polen, was er geen ruimte voorzien voor een kerk. De weerzin en haat tegen het katholicisme overschaduwde bij de architecten het feit dat de inwoners van Nowa Huta voornamelijk uit landelijke, traditioneel religieuze gebieden kwamen. In de eerste jaren baden de inwoners in dorpskapellen - sporen van het bestaan van oude gemeenschappen - en in oude kerken in de omliggende dorpen. Pas na de “ontdooiing” werd het mogelijk om heilige huizen te bouwen. Op 17 maart 1957 werd een houten kruis opgetrokken op het voor de bouw bestemde plein, maar de toestemming werd snel ingetrokken. Toen arbeiders het kruis begonnen op te graven, kwamen de bewoners het kruis verdedigen. 's Avonds vonden rellen met de militie en ZOMO plaats in de straten van Nowa Huta. Volgens de in het archief bewaarde documenten gebruikte de politie 1700 ladingen traangas tijdens de rellen en vuurde 140 patronen scherpe munitie af. Tientallen mensen raakten gewond. 493 mensen werden vastgehouden na de incidenten, 87 rechtbanken veroordeelden hen van zes maanden tot vijf jaar gevangenisstraf. Tientallen mensen werden ontslagen. Het gevecht om de bouw van de kerk duurde voort in de daaropvolgende jaren. Dankzij de inspanningen van kardinaal Karol Wojtyła lukte het om tot een goed eind te komen. De kerk genaamd de Ark van de Heer werd in 1977 gebouwd, enkele honderden meters verwijderd van de plek waar in 1960 de rellen plaatsvonden.

Nowa Huta

Op 18 april 1979 werd Nowa Huta ‘s nachts opgeschrikt door een explosie. Bij de sokkel van het Lenin standbeeld aan de Aleja Róż explodeerden in 1979 twee bommen. Het onderste deel van het standbeeld werd aanzienlijk beschadigd. De machthebbers lukte het niet om de daders van deze “aanslag” te vinden.
Tijdens de staat van beleg was Nowa Huta een belangrijk centrum van de ondergrondse “Solidarność” en een arena van bijna constante gevechten tussen demonstrerende arbeiders en de militie. De hoogste intensiteit van protesten vond elke maand plaats rond de datum van het invoeren van de staat van beleg. In de jaren 1982-1983 stierven door toedoen van de militie drie arbeiders uit Nowa Huta.
De sloop van het Lenin-monument op 10 december 1989 was een symbolische afsluiting in Nowa Huta van de Volksrepubliek Polen. Een paar maanden later wijzigde de naam van de staalfabriek Lenin in de naam van de grootste Poolse metallurg en uitvinder Tadeusz Sendzimir.

In 2004 werd de stedelijke indeling van Nowa Huta erkend als "cultureel significant" en werd het in het monumentenregister opgenomen als "een representatief voorbeeld van socialistisch realisme in Polen". Al meer dan twaalf jaar is Nowa Huta een steeds populairdere bestemming voor uitstapjes, vooral buitenlandse toeristen die meer willen weten over de geschiedenis en de sfeer van "modelsteden van het socialisme".

- Nowa Huta Museum
- Schuilkelders uit de Koude Oorlog periode in Nowa Huta (In de jaren 1953-1960 werden bijna 250 luchtafweer schuilkelders gebouwd, meestal onder woongebouwen, in latere jaren werden alleen enkele objecten gebouwd, alleen op werkplekken)

bunker Nowa Huta

Plan je reis